Een T-shirt van biologisch katoen, een groen logo op het label, de belofte van een ‘verantwoorde collectie’: op het eerste gezicht geven zulke signalen vertrouwen. Toch zeggen ze vrijwel niets over de werkelijke omstandigheden waarin een kledingstuk is gemaakt. Omstreden kledingmerken herkennen en weloverwogen merken kiezen, vraagt om verder te kijken dan de commerciële boodschap en concrete, controleerbare en soms contra-intuïtieve aanwijzingen te onderzoeken.
Greenwashing in de textielsector: schijnconstructies ontmaskeren
Is het je weleens opgevallen dat een merk een ‘duurzame lijn’ met tien artikelen promoot, terwijl de catalogus uit duizenden producten bestaat? Dit is een van de meest voorkomende trucs. Een piepklein deel van een collectie een label geven, volstaat om het imago van een merk als geheel te vergroenen, zonder de rest van de productie aan te passen.
Drie formuleringen die vaak op productpagina’s of in reclamecampagnes voorkomen, verdienen extra aandacht:
- ‘Gerecyclede materialen’ zonder het werkelijke percentage in het eindproduct te vermelden. Ook een stof met slechts een klein aandeel gerecyclede vezels kan deze vermelding dragen.
- ‘Op verantwoorde wijze geproduceerd’ zonder verwijzing naar externe richtlijnen of een onafhankelijke audit. Juridisch gezien houdt deze formulering geen concrete verplichting in.
- ‘Toegewijd aan de planeet’ of ‘bewuste collectie’: dit zijn marketingtermen, geen certificeringen die door een onafhankelijke partij worden gecontroleerd.
Om de lijst met merken om te boycotten te raadplegen vanwege gedocumenteerde omstreden praktijken, moet je verschillende bronnen naast elkaar leggen: rapporten van ngo’s, journalistiek onderzoek en openbaar gemaakte auditresultaten. Eén negatief signaal is niet genoeg om een merk af te schrijven, maar een opeenstapeling van waarschuwingen is wel een serieuze reden tot wantrouwen.
Milieukosten en transparantie: wat nieuwe hulpmiddelen veranderen
Sinds 1 oktober 2025 mogen merken die kleding in Frankrijk verkopen de ‘milieukosten’ vermelden, berekend met de Ecobalyse-tool. Deze score omvat verschillende fasen van de levenscyclus van een product en diverse soorten impact.
Deze score meet niet de arbeidsomstandigheden. Hij beoordeelt de milieu-impact, niet de sociale aspecten. Door deze twee dimensies van elkaar te onderscheiden, voorkom je dat je denkt dat een goede milieuscore automatisch garant staat voor ethische productie.
Vrijwillige vermelding, geen verplichting
De regeling is nog vrijwillig. Een merk dat de score niet vermeldt, is dus niet per se verdacht. Omgekeerd bewijst een merk dat de score publiceert daarmee niet automatisch zijn goede bedoelingen: de milieukosten zijn één aanwijzing tussen vele andere, geen keurmerk voor goed gedrag.
In de praktijk maakt deze tool het mogelijk om twee vergelijkbare producten (twee spijkerbroeken, twee truien) op basis van dezelfde methode met elkaar te vergelijken. Ook verenigingen, vergelijkingssites en consumenten kunnen de tool gebruiken om merken aan de tand te voelen die geen informatie over hun producten verstrekken.
Een score die is berekend op basis van geschatte of onvolledige gegevens, moet je wel voorzichtig interpreteren. Controleer of het merk de aannames voor de berekening toelicht.
Concrete criteria om een kledingmerk te beoordelen
In plaats van op zoek te gaan naar het perfecte merk, kun je beter elk merk aan de hand van een aantal criteria beoordelen. Dit zijn de belangrijkste aandachtspunten.
Traceerbaarheid van leveranciers
Een merk dat de namen en locaties van zijn fabrieken publiceert, biedt een controleerbaar niveau van transparantie. De publicatie van leveranciers van niveau 1 en 2 blijft het betrouwbaarste signaal van transparantie. Als deze informatie volledig ontbreekt, is het onmogelijk om de productieomstandigheden te controleren.
Labels en certificeringen: welke moet je controleren?
Een betrouwbaar label is gebaseerd op openbare richtlijnen, audits door een onafhankelijke organisatie en regelmatige controles. Certificeringen zoals GOTS (voor biologisch katoen) en Oeko-Tex (voor het beperken van schadelijke stoffen) voldoen aan deze criteria.
Een label dat een merk zichzelf toekent, heeft geen enkele certificeringswaarde. Komt het logo nergens overeen met een online verifieerbare organisatie, dan is het waarschijnlijk een intern communicatiemiddel.
Omgaan met onverkochte kleding en voorraden
De Europese regelgeving richt zich steeds nadrukkelijker op onverkochte textielproducten. Hoe een merk met overschotten omgaat (doneren, recyclen of vernietigen), zegt vaak meer over de werkelijke praktijken dan beloften over grondstoffen.
- Communiceert het merk over de hoeveelheid onverkochte kleding en wat ermee gebeurt?
- Biedt het een inname- of reparatieprogramma voor eigen producten aan?
- Past het collectieritme (het aantal nieuwe artikelen per jaar) bij het streven om afval te verminderen?
Verantwoorde mode in het dagelijks leven: keuzes maken zonder schuldgevoel
Weloverwogen merken kiezen betekent niet dat je alleen bij gecertificeerde luxemerken moet kopen. Het begint vooral met minder nieuwe kleding kopen en de levensduur van de kleding die je al hebt te verlengen.
Tweedehands kopen, kleding repareren en kleding huren zijn concrete alternatieven die de druk op de textielproductieketen verminderen, ongeacht je budget. Een kledingstuk dat je lang draagt, zelfs als het van een niet-perfect merk komt, heeft minder impact dan een ‘duurzaam’ kledingstuk dat je maar drie keer draagt.
Weloverwogen keuzes maken betekent ook accepteren dat geen enkel merk aan alle criteria voldoet. Door transparantie, traceerbaarheid en voorraadbeheer samen te beoordelen, krijg je een betrouwbaarder beeld dan met één label op een kledingstuk. Het is deze combinatie van criteria, toegepast op elke aankoop, die je garderobe echt duurzamer maakt.
